Hyperbaric Oxygen คืออะไร

                บรรยากาศที่พวกเราอาศัยอยู่บนโลกใบนี้ มีก๊าซที่เป็นส่วนประกอบที่สำคัญต่อชีวิตของมนุษย์อยู่ 3 ชนิด คือ ไนโตรเจนประมาณ 79%  อ๊อกซิเจนประมาณ 20% และคาร์บอนไดอ๊อกไซด์ประมาณ 0.04%  โดยมีความกดดันของอากาศซึ่งเรากำหนดให้เรียกว่า 1 บรรยายกาศ และถือเป็นความกดดันบรรยายกาศปกติ   (Normobaric pressure)  เราสามารถสูดดมอ๊อกซิเจนบริสุทธิ์ 100% ได้โดยผ่านภาชนะบรรจุอ๊อกซิเจนที่ใช้ทางการแพทย์ แต่ก็ยังอยู่ในความกดดัน 1 บรรยายกาศอยู่นั่นเอง

                มีการค้นพบมา 100 กว่าปีแล้วว่าถ้าคนเราเข้าไปอยู่ในห้อง  (Chamber) ที่บรรจุก๊าซด้วยอ๊อกซิเจน 100%  และเพิ่มความดันขึ้นไปจนถึง 3 เท่าของบรรยายกาศอ๊อกซิเจนจะไปละลายอยู่ในน้ำเหลืองของกระแสโลหิต (Plasma) มากกว่าปกติถึง 20 เท่า และอ๊อกซิเจนจำนวนนี้ก็จะเข้าสู่เนื้อเยื่อต่างๆ ของร่างกายได้โดยตรง โดยไม่ต้องอาศัยเม็ดเลือดแดงแต่อย่างใด

                อ๊อกซิเจนที่อยู่ในความกดดันที่สูงกว่า 1 บรรยายกาศนี่เองที่เราเรียกว่า Hyperbaric Oxygen

                Chamber ที่ใช้ในการเพิ่มความกดดันบรรยากาศในปัจจุบันมีหลายแบบแล้วแต่มาตรฐานของบริษัทผู้ผลิต สำหรับที่โรงพยาบาลเสรีรักษ์เราเลือกใช้แบบที่เป็น Acrylic ใส หนาประมาณ 1 นิ้ว เป็นแบบที่บรรจุอ๊อกซิเจนบริสุทธิ์ 100% และสามารถทนแรงกดดันได้มากกว่า 3 เท่าบรรยายกาศ ซึ่งได้รับการรับรองมาตรฐานเรื่องความปลอดภัยจากองค์กร Hyperbaric ทั่วโลก

Hyperbaric Oxygen  มีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างไร

อ๊อกซิเจนจำนวนมากที่อยู่ในกระแสเลือดจะถูกส่งต่อไปยังเนื้อเยื่อและเซลล์ต่างๆ ของร่างกายและมีกลไกการออกฤทธิ์ มากมายหลายอย่างเช่น

  • ลดการอักเสบและการบวมของเนื้อเยื่อ (Anti-inflammation)
  • เป็นตัวก่อให้เกิดการรต้านอนุมูลอิสระ (Anti-oxidant)
  • หยุดยั้งการถูกทำลายของเนื้อเยื่อในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุรุนแรง หรือกรณีที่เนื้อเยื่อขาดเลือดมาเลี้ยง
  • ช่วยการหายของบาดแผล โดยการกระตุ้นการสร้างเนื้อเยื่อและการสร้างหลอดเลือดขึ้นมาใหม่
  • เสริมฤทธิ์ของยาปฎิชีวนะในการกำจัดเชื้อโรค และ Hyperbaric Oxygen เองก็เป็นตัวฆ่าเชื้อโรคได้ด้วย
  • ช่วยให้ระบบหลอดเลือดฝอยที่อยู่ใกล้ชิดกับเนื้อเยื่อของร่างกาย Microcirculation ทำงานได้อย่างสมบูรณ์
  • กระตุ้น  Stem Cell ให้เจริญเติบโตขึ้นมาเพื่อทดแทน Cell เดิมที่ตายไป

Hyperbaric Oxygen ใช้รักษาโรคอะไรได้บ้าง

Hyperbaric Oxygen มีประโยชน์ในรักษาโรคต่างๆ อย่างหลากหลาย เช่น

  • โรคที่เกิดจากการดำน้ำ Decompression Sickness
  • ฟองอากาศในหลอดเลือดแดง  Arterial Gas Embolism
  • บาดแผลที่มีปัญหารักษาตามปกติไม่หาย เช่น แผลเบาหวาน , แผลที่ขาดเลือดไปเลี้ยงบริเวณขาและเท้า เป็นต้น
  • การบาดเจ็บที่เนื้อเยื่อถูกทำลายอย่างรุนแรง เช่น บาดแผลถูกบดทับโดยวัตถุที่หนัก Crush Injury การบาดเจ็บหลายระบบของร่างกาย หรือหลังการผ่าตัดใหญ่ที่เนื้อเยื่อชอกช้ำมาก
  • แผลน้ำร้อนลวก , ไฟไหม้ ที่เป็นบริเวณกว้างหรืออยู่ในบริเวณที่อันตราย
  • การติดเชื้อแบคทีเรียที่รุนแรงบางชนิดที่ไม่อาจรักษาด้วยยาปฎิชีวนะแต่เพียงอย่างเดียว
  • กระดูกอักเสบเรื้อรัง ที่รักษาไม่หายด้วยวิธีปกติ
  • ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการฉายรังสีเพื่อรักษาโรคมะเร็ง เช่น ผิวหนังอักเสบ , ฟันกรามอักเสบ , ถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด เป็นต้น
  • ภาวะสมองบวม ไขสันหลังบวม หลังการเกิดอุบัติเหตุหรือการผ่าตัด
  • ใช้ทดแทนการให้เลือดในกรณีที่ผู้ป่วยเสียเลือดมากและหาเลือดไม่ได้ หรือผู้ป่วยไม่ปรารถนาจะได้รับเลือดของผู้อื่น

นอกจากนี้ยังมีการนำเอา Hyperbaric Oxygen ไปใช้ในการรักษาโรคอื่นๆ อีกมากมาย เช่น สมองพิการหลังการทำการกู้ชีพ สมองแปรปรวนหลังการเกิดอุบัติเหตุ Post Traumatic Brain Injury ตาบอดกะทันหันจากเส้นเลือดอุดตัน  , หูหนวกเฉียบพลันโดยไม่ทราบสาเหตุ เป็นต้น

ก่อนเข้ารับการรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen ต้องเตรียมอย่างไรบ้าง

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen จะต้องทำการซักประวัติและตรวจร่างกาย ตลอดจนตรวจวินิจฉัยเพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยไม่มีข้อห้ามอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนี้

  1. ภาวะลมรั่วอยู่ในช่องทรวงอก
  2. อยู่ในระหว่างการใช้ยารักษาโรคมะเร็งบางอย่างอยู่ เช่น Bleomycin , Cisplatin ,Disulfiram , Doxorubicin เป็นต้น นอกจากนั้นอาจมีผู้ป่วยบางรายอาจต้องมีความระมัดระวังเป็นพิเศษ ถ้ามีภาวะผิดปกติบางอย่าง เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว , ภาวะถุงลมโปร่งพอง , หอบหืด , เป็นโรคลมชัก , แก้วหูมีปัญหาหรือใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ Pacemaker เป็นต้น
  3. ผู้ป่วยต้องไม่นำสารที่อาจก่อให้เกิดประกายไฟ เช่น เครื่องเล่นที่มีแบตเตอรี่ หรือสารไวไฟ เช่น หนังสือพิมพ์ เครื่องสำอาง หรือโลหะต่างๆ พกพาติดตัวขณะทำการรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen เพราะอาจจะเกิดอันตรายได้

การรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen อาจมีภาวะแทรกซ้อนอะไรบ้าง

ตามปกติแล้ว Hyperbaric Oxygen เป็นการรักษาที่ปลอดภัยแต่อย่างไรก็ตามก็อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนขึ้นได้บ้าง เช่น

  1. ภาวะอ๊อกซิเจนเป็นพิษ  Oxygen toxicity ส่วนใหญ่เกิดจากการใช้ความดันใน Chamber ที่สูง (เช่น 3 เท่าของบรรยายกาศ) เพื่อรักษาผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง เช่น หมดสติหลังขึ้นจากการดำน้ำลึก หรือภาวะคาร์บอนโมนอกไซด์คั่งในเลือด Carbon Monoxide Poisoning ผู้ป่วยจะมีอาการชัก ซึ่งจะหายไปได้เองหลังจากการค่อยๆ ลดความดันใน Chamber ลง
  2. ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการสายตาสั้นหลังเข้ารับการรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen ซึ่งอาการดังกล่าวก็จะค่อยๆ หายไปได้เองหลังหยุดการรักษาเช่นกัน

ภาวะแทรกซ้อนดังกล่าว จะมีโอกาสเกิดขึ้นได้น้อยมาก ถ้ามีการเผ้าระวังจากแพทย์และพยาบาลที่มีความรู้ความชำนาญด้านการรักษาด้วย Hyperbaric Oxygen เป็นอย่างดี